Trang web dùng để làm gì, khi khách đang nhắn qua Facebook đều mỗi ngày và một bên thiết kế vừa gọi chào làm web 15 triệu? Bên bán sẽ nói "cho chuyên nghiệp". Lý do đáng tiền hơn nằm ở 6 việc website làm thay bạn mà fanpage không làm được. Cũng có 3 việc nó không làm nổi dù ai hứa gì. Riêng việc thứ ba trong nhóm "không làm được" là thứ khiến phần lớn người làm web xong thất vọng, nên đáng biết trước khi ký.
Trang web là gì, khác fanpage và Zalo OA ở một chữ: sở hữu
Trang web, hay website, là một tập hợp các trang nằm chung dưới một tên miền, ai có trình duyệt cũng mở được. Việc của nó là làm thay bạn những việc bạn không thể tự trực 24 giờ: trả lời khách, chứng minh mình là thật, nhận đơn, và để Google tìm thấy. Khác với fanpage hay Zalo OA, mọi thứ trên trang web là của bạn, không thuê chỗ của ai.
Chữ "sở hữu" ấy là gốc của cả 6 việc sẽ nói bên dưới, nên trước hết cần nói rõ trang web là cái gì đã.
Về mặt kỹ thuật, một trang web có 3 phần. Tên miền là địa chỉ, kiểu tenban.vn, thuê theo năm, là thứ khách gõ hoặc nhớ. Máy chủ, hay hosting, là chỗ đặt các tập tin của trang, cũng thuê theo năm. Còn lại là nội dung: chữ, ảnh, bố cục của từng trang, viết bằng HTML cùng vài ngôn ngữ đi kèm. Nghe kỹ thuật, nhưng ngày nay bạn hiếm khi phải chạm vào mã, vì đã có các hệ quản trị nội dung lo phần đó, phần sau sẽ nói tới. Điều đáng nhớ ở đây chỉ một: cả ba phần đứng tên bạn.
Fanpage thì ngược lại. Bạn viết nội dung, nhưng địa chỉ, chỗ đặt và luật chơi là của Meta, và họ đổi luật không cần hỏi ai. Chữ "sở hữu" vì thế nghe to tát, cho tới ngày fanpage bị khoá nhầm, hoặc bài không còn ai thấy vì thuật toán đổi, hoặc nền tảng bắt trả tiền để tin nhắn được gửi đi. Ai đã trải một trong 3 cảnh đó thường không hỏi "trang web dùng để làm gì" nữa. Với những người chưa trải, 6 việc dưới đây là câu trả lời.
Nói gọn trước khi đi từng việc, trang web dùng để:
- được khách tìm thấy khi họ gõ Google
- trả lời một lần những câu khách hỏi mỗi ngày, kể cả nửa đêm
- gom khách từ TikTok, Google Maps, quảng cáo về một chỗ của mình
- chứng minh bạn là thật trước khi khách chuyển khoản
- nhận đơn và lịch hẹn không cần người trực
- đo được khách đến từ đâu và đọc gì.
Còn 3 việc nó không làm được: tự có khách, thay người bán ở bước chốt, và tự chạy một mình. Giờ đi từng việc.
Khi khách gõ Google, trang web là thứ hiện ra, fanpage thì không
Bắt đầu từ việc lớn nhất. Người cần sửa máy lạnh lúc 10 giờ đêm không lướt Facebook chờ gặp quảng cáo của bạn. Họ mở Google, gõ "sửa máy lạnh quận Tân Phú", rồi chọn trong vài kết quả đầu. Và kênh tìm kiếm ấy chỉ dẫn về 2 nơi: trang web và hồ sơ Google Maps. Fanpage có hiện trên Google đấy, nhưng hiếm khi lên đầu cho những câu như vậy. Mở ra lại bắt người ta đăng nhập, hoặc chen đầy thứ khác.
Đây là lý do số một để có trang web. Trớ trêu là nó cũng là lý do nhiều người làm web xong vẫn thất vọng. Vì để Google đưa trang bạn lên cho đúng câu khách gõ, trang phải được dựng đúng cách ngay từ đầu: mỗi dịch vụ một trang riêng, tiêu đề nói thẳng dịch vụ đó, tải nhanh trên điện thoại, có chữ thật chứ không toàn ảnh. Những thứ này bên thiết kế không tự làm nếu bạn không yêu cầu, dù Google nói khá thẳng về chúng trong hướng dẫn SEO cơ bản miễn phí của họ. Nên bộ 22 tiêu chí của một website chuẩn SEO, tự kiểm được trong 15 phút, là thứ nên đưa cho họ trước khi ký, không phải sau.
Có một chỗ cần nói thật. Việc này không có kết quả trong tuần. Website mới thường mất vài tháng để Google tin và đưa lên cho những câu có người tìm. Nhưng khi đã lên, đó là khách tự đến mỗi ngày mà bạn không trả tiền cho từng lượt nhấp. Không kênh nào khác trong bài này làm được chuyện đó.
Trả lời một lần những câu khách hỏi mỗi ngày, kể cả lúc nửa đêm
Việc thứ hai gần với túi tiền hơn, và dễ thấy hơn. Thử đếm xem một ngày nhân viên của bạn trả lời bao nhiêu lần mấy câu "giá bao nhiêu", "ở đâu", "có làm thứ bảy không", "bảo hành ra sao". Mỗi câu một tin nhắn, mỗi tin nhắn vài phút. Còn khách nhắn lúc 11 giờ đêm thì sáng mai mới có người trả lời, và đến lúc đó họ đã hỏi chỗ khác rồi.
Trang web là nơi bạn trả lời những câu đó một lần, thật kỹ, rồi để nó trả lời thay mãi. Câu nào nằm ở đâu là chuyện bố cục: trang chủ nói bạn làm gì cho ai, trang dịch vụ nói từng việc kèm khoảng giá, trang liên hệ có bản đồ và giờ mở cửa, và những thắc mắc lặt vặt còn lại gom vào một mục câu hỏi thường gặp. Khách đọc xong rồi mới nhắn. Và khi nhắn, câu hỏi đã thành "đặt lịch thứ bảy được không" thay vì "cho hỏi giá".
Fanpage cũng ghim được bài giá, đúng. Chỉ có điều bài ghim trôi, khách không tìm, và chẳng ai đọc hết 40 bình luận để lục câu trả lời. Một trang có mục lục rõ thắng ở đúng chỗ này. Chưa kể lúc đổi giá, bạn sửa một trang là xong, không phải đi sửa 10 bài cũ.
Một chỗ của mình để gom khách từ TikTok, Maps và quảng cáo về
Việc thứ ba thì ít ai nghĩ tới lúc làm web, nhưng lại là việc cứu bạn những ngày xấu trời. Khách của bạn đến từ nhiều cửa: người thấy video TikTok, người được bạn bè giới thiệu, người gặp trên Google Maps, người bấm quảng cáo. Mỗi cửa một nền tảng, mỗi nền tảng một hộp tin nhắn. Và không cửa nào là của bạn để họ quay lại. Trang web là cái sân chung ở giữa: mọi kênh dẫn về đó, và từ đó bạn xin được liên hệ của khách, thứ sau này gửi tin không mất tiền, không qua thuật toán nào.
Lấy một ví dụ cho dễ hình dung. Một video TikTok về cách chọn kính cận cho trẻ lên được vài chục nghìn lượt xem. Bình luận "shop ở đâu" bạn trả lời 10 lần, tuần sau video chìm, và thế là hết. Giờ giả sử phần mô tả video dẫn về trang "kính cận cho trẻ em" trên web của bạn, có bảng giá, địa chỉ, nút gọi. Lượt xem hôm nay thành khách đọc, khách để lại số. Video chìm rồi, trang vẫn còn đó cho người sau tìm trên Google.
Chuyện phụ thuộc nền tảng nghe xa, cho tới lúc nó xảy ra với mình. Fanpage bị hạn chế, kênh TikTok bị khoá vì một luật mới, tài khoản quảng cáo bị tạm ngưng. Người có trang web và danh sách khách vẫn bán được trong lúc kháng cáo. Người chỉ có fanpage thì ngồi chờ.
Chứng minh bạn là thật trước khi khách chuyển khoản
Việc thứ tư xảy ra ở một khoảnh khắc rất ngắn: ngay trước khi khách chuyển khoản cho một tiệm họ chưa từng đến. Gần như ai cũng làm cùng một động tác lúc đó là gõ tên tiệm lên Google. Nếu kết quả chỉ có một fanpage lập năm ngoái, họ chần chừ. Nếu có một trang web với địa chỉ thật, số điện thoại, giấy phép kinh doanh, ảnh cơ sở, ảnh người làm, vài dự án có tên khách hàng thật, mức tin khác hẳn. Không phải vì trang web đắt. Mà vì lừa đảo hiếm khi bỏ công dựng đủ những thứ đó.
Vậy trên trang cần có gì để làm được việc này? Một trang giới thiệu nói rõ ai đứng sau, làm nghề bao lâu, ở đâu. Một trang dự án hay khách hàng với ảnh thật và kết quả cụ thể. Chính sách đổi trả, bảo hành viết bằng lời thường. Và thông tin liên hệ giống nhau ở mọi nơi, từ web tới Google Maps tới fanpage. Thú vị là Google cũng nhìn vào đúng những thứ này khi cân nhắc đưa trang bạn lên. Họ gọi nhóm tín hiệu đó là E-E-A-T, và với website dịch vụ nhỏ, đây là câu hỏi đáng dành hẳn một buổi để trả lời cho tử tế.
Còn một lưu ý nhỏ hay bị bỏ qua: tên miền. Tiệm tên "Nha khoa Minh Anh" mà địa chỉ web là một chuỗi ký tự lạ mua rẻ thì đã mất một phần niềm tin trước khi khách đọc chữ nào. Tên miền .vn hoặc .com trùng tên tiệm chỉ vài trăm nghìn một năm, và là khoản rẻ nhất trong cả việc thứ tư này.
Nhận đơn và lịch hẹn lúc 2 giờ sáng, không cần người trực
Đến việc thứ năm thì trang web bắt đầu kiếm tiền trực tiếp, không chỉ đứng đó trả lời. Giỏ hàng, thanh toán, chọn giờ hẹn, đăng ký khoá học, tải báo giá. Những việc trước đây phải có người nhắn qua nhắn lại, giờ khách tự làm, lúc nào cũng được. Một phòng khám cho đặt lịch trên web thì bớt hẳn cuộc gọi vào giờ bận. Một cửa hàng bán được lúc 2 giờ sáng.
Nghe phức tạp, nhưng bạn không cần biết lập trình. Các hệ quản trị nội dung, giới làm web gọi là CMS, cho bạn tự thêm sản phẩm, đổi giá, viết bài qua một giao diện giống soạn văn bản. WordPress phổ biến nhất cho trang giới thiệu và blog. Haravan hay Sapo hợp cửa hàng Việt Nam cần nối với sàn và đơn vị vận chuyển. Shopify cho ai bán ra nước ngoài. Chọn theo việc bạn làm mỗi ngày, đừng chọn theo thứ bên thiết kế quen tay.
Và mỗi ngành dùng việc thứ năm này một kiểu. Website bất động sản gần như sống bằng nó: hàng trăm tin đăng lọc được theo khu vực, giá, diện tích, mỗi tin một trang để Google tìm thấy, nút liên hệ ở từng tin. Fanpage không thay được chỗ này. Tiệm nhỏ thì ngược lại, có khi một nút "đặt lịch" nối với Zalo hay Google Calendar là đủ, chẳng cần giỏ hàng. Làm đúng cỡ việc của mình. Đừng làm theo mẫu của người khác.
Biết khách đến từ đâu và đọc gì, thay vì đếm lượt thích
Việc thứ sáu là thứ đổi hẳn cách bạn ra quyết định. Fanpage cho bạn biết bài có bao nhiêu lượt thích, hết. Trang web cho bạn biết tháng này bao nhiêu người vào, họ đến từ Google hay Facebook hay quảng cáo, đọc trang nào, ở lại bao lâu, và bao nhiêu người bấm gọi hay gửi form. 2 công cụ miễn phí của Google làm việc đó: Google Analytics đo người vào trang và họ làm gì, Google Search Console cho biết khách gõ gì trên Google mà thấy bạn.
Có số rồi thì quyết định khác hẳn. Biết 5 trang được đọc nhiều nhất và trang nào khách đọc rồi gọi, bạn biết nên viết thêm gì, nên dồn tiền quảng cáo vào dịch vụ nào, và kênh nào đang mang khách thật thay vì chỉ mang lượt xem. Cả hai công cụ đều học được trong một buổi, sau đó mỗi tháng chỉ cần 15 phút nhìn lại.
Nhân tiện, đo được mình thì cũng nên biết mình đứng đâu so với tiệm cùng khu. Kiểm tra traffic website, kể cả website của người khác, có vài công cụ miễn phí cho số ước tính, đủ để có mốc. Không có trang web thì chẳng có gì để đo. Mà không đo, mọi quyết định marketing đều là đoán.
3 việc trang web không làm được
6 việc ở trên là lý do nên có trang web. Nhưng nếu dừng ở đó, bài này cũng chỉ là một lời chào hàng khác. 3 việc dưới đây là lý do nhiều người có trang web rồi vẫn thất vọng, và bên thiết kế hiếm khi nói trước.
Thứ nhất, trang web không tự có khách. Dựng xong rồi để đó, nó là tấm biển dựng trong rừng. Khách đến là nhờ trang được Google tìm thấy, nhờ bạn dẫn link từ mạng xã hội và Maps, nhờ nó được nhắc trong từng tin nhắn. Vì thế, phần lớn chi phí thật của một trang web nằm ở người nuôi nó mỗi tuần: viết thêm một trang, cập nhật giá, trả lời form. Không có người đó, 15 triệu làm web là 15 triệu mua biển.
Thứ hai, trang web không thay người bán ở bước chốt. Nó trả lời câu chung, chứng minh bạn thật, nhận yêu cầu, và làm những việc đó rất tốt. Nhưng khách phân vân giữa 2 gói, khách muốn mặc cả, khách cần được trấn an lần cuối, vẫn cần một người thật nhắn lại trong vài phút. Web làm phần trước và phần sau. Người làm phần giữa.
Thứ ba, trang web không chạy một mình. Nó cần chỗ đặt, tức máy chủ, thuê theo năm. Hết hạn là trang biến mất cùng toàn bộ tin nhắn khách để lại. Nó cần tên miền gia hạn đúng hẹn, vì để rơi là có người mua lại và bạn mất luôn địa chỉ. Nó cần sao lưu, vì một bản cập nhật lỗi có thể xoá sạch. Và nó cần bảo mật ở mức tối thiểu: chứng chỉ HTTPS để trình duyệt không cảnh báo "không an toàn", mật khẩu quản trị không phải 123456, phần mềm cập nhật đều. Trang chậm hay lỗi bất chợt thường bắt đầu từ chính mấy thứ này, nên trước khi đổ lỗi cho bên thiết kế, hãy soát qua 10 nguyên nhân khiến website chậm và cách sửa. Nên trước khi ký, hỏi rõ 3 câu: ai gia hạn, ai sao lưu, ai cập nhật.
Loại trang web nào hợp với bạn
Biết web làm được gì và không làm được gì rồi, câu tiếp theo mới là làm loại nào. Không phải ai cũng cần cùng một thứ, và phần lớn tiền lãng phí trong việc làm web là mua loại to hơn việc của mình. Có 4 loại chính. Trang giới thiệu: vài trang nói bạn là ai, làm gì, liên hệ ở đâu, hợp dịch vụ nhỏ chỉ cần việc 2 và việc 4. Trang bán hàng: có giỏ hàng, thanh toán, quản lý đơn, cho ai bán sản phẩm hữu hình nhiều mẫu. Trang đích, tức landing page: một trang duy nhất cho một dịch vụ hay một chương trình, để nhận khách từ quảng cáo. Và blog hay trang web cá nhân: nơi một người viết về chuyên môn của mình để được tìm thấy và được tin. Bác sĩ, luật sư, kiến trúc sư, người làm nghề tự do nên có cái này hơn bất kỳ fanpage nào.
Về tiền, nói khoảng thường gặp để bạn có mốc, không phải báo giá. Trang giới thiệu làm từ mẫu có sẵn tầm vài triệu, còn thiết kế riêng thì từ mười mấy đến vài chục triệu, tuỳ số trang và độ kỹ. Trang bán hàng trên nền Haravan, Sapo trả theo tháng, còn làm riêng trên WordPress thì cao hơn. Mỗi năm thêm tên miền vài trăm nghìn và máy chủ một đến vài triệu. Nếu ai báo cao hơn nhiều so với các khoảng này, thường kèm thứ bạn chưa cần. Nếu thấp hơn nhiều, thường thiếu đúng phần làm việc 1, tức là dựng để Google tìm thấy.
Quy tắc chọn gọn nhất thế này: ghi ra 6 việc ở trên, gạch việc bạn thật sự cần trong năm nay, rồi chọn loại nhỏ nhất làm được những việc đã gạch. Trang giới thiệu tử tế thêm giỏ hàng sau vẫn kịp. Trang bán hàng to mà không ai vào thì không rút lại được tiền đã trả.
Làm web xong, bắt đầu từ đâu để nó thật sự dùng được
Chọn xong, làm xong, nhận bàn giao. Nhiều người coi đó là ngày kết thúc, thật ra đó là ngày bắt đầu. 5 việc trong tuần đầu quyết định trang có làm được 6 việc ở trên hay thành tấm biển trong rừng.
- Kiểm tên miền và HTTPS: gõ địa chỉ trên điện thoại, trình duyệt không cảnh báo, bản có "www" và không có đều mở ra cùng một trang. Ghi ngày hết hạn tên miền và máy chủ vào lịch.
- Khai báo trang với Google Search Console và gửi sơ đồ trang, để Google biết trang tồn tại thay vì chờ nó tự mò thấy.
- Soát từng trang dịch vụ theo 3 câu: làm gì, giá khoảng bao nhiêu, liên hệ cách nào. Trang nào thiếu một câu, sửa trước khi dẫn khách về.
- Lập hoặc nối hồ sơ Google Business Profile với trang, vì đây là cửa khách địa phương đi vào nhiều nhất. Tạo và xác minh chỉ mất một buổi.
- Viết bài đầu tiên trả lời câu khách hỏi nhiều nhất mà chưa trang nào trả lời, rồi giữ nhịp một bài mỗi một hai tuần.
Hết tuần đầu, đổi mọi đường dẫn bạn đang có về trang web: phần giới thiệu fanpage, bio TikTok, chữ ký email, mã QR ở quầy. Rồi kiên nhẫn. Với website mới, lộ trình 90 ngày SEO cho website mới cho biết tháng nào nên làm gì và tháng nào chưa nên kỳ vọng gì, để bạn không bỏ cuộc ở tuần thứ ba vì chưa thấy khách.
Quay lại câu hỏi đầu bài: trang web dùng để làm gì khi đã có Facebook? Để có một nơi của mình, nơi khách tìm thấy, đọc được câu trả lời, tin được, mua được, và bạn đo được. Facebook làm tốt phần gặp gỡ, nhưng 5 việc còn lại thì nó không làm. Còn nếu phần dựng trang để Google tìm thấy và nuôi nội dung là chỗ bạn thấy mình không có người, đó đúng là phần dịch vụ SEO tổng thể của Mạnh Digital nhận làm, bắt đầu bằng việc xem trang bạn đang có làm được mấy trong 6 việc ở trên.
Câu hỏi thường gặp về trang web
Trang web và website có khác nhau không?
Trong tiếng Việt 2 chữ này dùng lẫn nhau và ai cũng hiểu. Nói chặt thì website là cả tập hợp các trang dưới một tên miền, còn trang web là một trang trong đó, kiểu trang chủ hay trang liên hệ. Khi ai hỏi "trang web dùng để làm gì", họ gần như luôn hỏi về cả website.
Trang web cá nhân dùng để làm gì?
Trang web cá nhân là nơi một người đứng tên viết về nghề của mình: bác sĩ viết về bệnh hay gặp, kế toán viết về thuế hộ kinh doanh, nhiếp ảnh gia đăng bộ ảnh. Nó làm 2 việc giống website doanh nghiệp, là được tìm thấy và được tin, và thường rẻ hơn nhiều vì chỉ cần một blog gọn trên WordPress.
Đã có hồ sơ Google Maps rồi thì còn cần trang web không?
Có, nếu khách cần đọc trước khi quyết định. Hồ sơ Maps giỏi phần "ở đâu, mở cửa giờ nào, đánh giá ra sao", nhưng không chứa được bảng giá chi tiết, quy trình, dự án đã làm hay bài trả lời câu khách hỏi. Cách hợp lý là nối 2 thứ với nhau: Maps dẫn về trang web, trang web ghi đúng địa chỉ như trên Maps.