Chân dung khách hàng là thứ gần như doanh nghiệp nào cũng có, nằm trong một slide nào đó: "nữ, 25–35 tuổi, thu nhập khá, sống ở thành phố, thích làm đẹp". Đọc xong thì gật đầu. Nhưng khi ngồi viết một bài quảng cáo, không ai biết nên mở đầu bằng câu gì. Thông tin thì không thiếu, chỉ là bản chân dung mô tả cả một đám đông, trong khi người mua là từng người một. Một bản chân dung dùng được phải đủ cụ thể để bạn hình dung ra một người, biết họ đang lo gì, hay hỏi gì và tin ai, trước khi ngồi viết quảng cáo.
Chân dung khách hàng là gì: một người cụ thể thay cho "khách hàng mục tiêu" chung chung
Chân dung khách hàng (customer persona) là bản mô tả một người mua tiêu biểu của doanh nghiệp, đủ cụ thể để bạn hình dung họ đang lo gì, tìm gì và vì sao họ chọn hay bỏ qua bạn. Bản chân dung được dựng từ dữ liệu khách thật, không phải từ phỏng đoán.
Nielsen Norman Group, một đơn vị nghiên cứu trải nghiệm người dùng, mô tả persona là một nhân vật hư cấu nhưng thực tế, và nhấn mạnh rằng persona phải dựa trên nghiên cứu người dùng thì mới đại diện đúng. Một bản chân dung dùng được thường trả lời 6 câu hỏi:
- Họ là ai, đang ở hoàn cảnh nào.
- Họ đang gặp vấn đề gì khiến họ đi tìm giải pháp.
- Họ muốn đạt được điều gì.
- Điều gì làm họ ngần ngại khi mua.
- Họ tìm thông tin ở đâu, hỏi ai.
- Họ dùng chữ gì khi nói về vấn đề của mình.
Vì sao "nữ 25–35 tuổi" chưa đủ để viết hay bán
Tuổi, giới tính, thu nhập cho biết khách là ai trên giấy, nhưng không cho biết vì sao họ mua. 2 người phụ nữ 30 tuổi cùng đi spa có thể vì 2 lý do khác hẳn nhau. Một người vừa sinh con, cần một giờ nghỉ ngơi và lo nhất là vệ sinh. Người kia sắp cưới, cần da đẹp trong 3 tuần và lo nhất là kết quả. Cùng một nhóm tuổi, nhưng lời chào, hình ảnh và ưu đãi hợp với họ khác nhau hoàn toàn.
Đó là lý do bản chân dung chỉ có nhân khẩu học thường nằm im trong slide. Nó không giúp ai viết được câu nào. Thứ giúp viết được là tình huống và nỗi lo cụ thể. Có tình huống rồi thì câu mở đầu gần như tự xuất hiện.
6 thông tin một bản chân dung khách hàng cần có
Một bản chân dung đủ dùng gói trong 6 thông tin dưới đây. Cột thứ ba là chỗ lấy dữ liệu, vì đoán thì nhanh nhưng thường sai.
| Thông tin | Câu hỏi | Lấy ở đâu |
|---|---|---|
| Hoàn cảnh | Họ đang ở giai đoạn nào của cuộc sống hay công việc? | Trò chuyện với khách, ghi chú của nhân viên bán hàng |
| Vấn đề | Điều gì khiến họ bắt đầu tìm? | Câu hỏi đầu tiên khách nhắn hay gọi tới |
| Mong muốn | Họ muốn kết quả gì, trong bao lâu? | Đánh giá của khách, lời khen họ hay dùng |
| Ngần ngại | Điều gì làm họ chần chừ? | Câu hỏi về giá, bảo hành, rủi ro trước khi chốt |
| Nơi tìm thông tin | Họ hỏi Google, hỏi bạn bè hay xem mạng xã hội? | Hỏi trực tiếp "anh chị biết tới bên mình từ đâu" |
| Chữ họ dùng | Họ gọi vấn đề của mình bằng từ gì? | Tin nhắn nguyên văn, từ khoá trong Search Console |
Dòng cuối thường bị bỏ qua, mà lại quý nhất cho người viết nội dung. Khách hiếm khi dùng đúng chữ trong ngành. Họ không gõ "chăm sóc da chuyên sâu", họ gõ "mặt bị sạm sau sinh".
Lấy dữ liệu từ khách thật: tin nhắn, cuộc gọi, đánh giá và Search Console
Dữ liệu tốt nhất để vẽ chân dung khách hàng nằm sẵn trong chính doanh nghiệp của bạn. Không cần thuê khảo sát lớn ngay từ đầu.
- Tin nhắn Zalo, Messenger: đọc lại 30 cuộc trò chuyện gần nhất, chép nguyên văn câu hỏi đầu tiên của khách.
- Cuộc gọi và ghi chú bán hàng: hỏi nhân viên khách hay băn khoăn điều gì trước khi chốt.
- Đánh giá trên Google Maps, sàn thương mại điện tử: khách khen điều gì, chê điều gì.
- Search Console: những câu người ta gõ trên Google trước khi vào website của bạn.
- Năm cuộc trò chuyện ngắn với khách cũ: hỏi vì sao họ chọn bạn, trước đó họ đã thử gì.
Khi đọc dữ liệu, hãy để ý những câu lặp lại. 3 khách khác nhau cùng hỏi "có làm buổi tối không" là một tín hiệu về hoàn cảnh: họ đi làm giờ hành chính. Chữ khách dùng trên Google cũng nói lên ý định của họ, đúng thứ mà search intent mô tả.
Mẫu chân dung khách hàng điền sẵn và 3 ví dụ
Mẫu dưới đây gói trong một trang, đủ để dán lên tường hoặc đặt đầu mọi bản kế hoạch nội dung. Mỗi ô chỉ cần một hai câu.
| Ô | Cách điền |
|---|---|
| Tên gọi | Đặt một cái tên dễ nhớ, kèm một câu mô tả hoàn cảnh |
| Vấn đề khiến họ đi tìm | Viết bằng lời của khách |
| Kết quả họ muốn | Cụ thể, có thời hạn nếu được |
| Điều làm họ ngần ngại | Một đến 3 điều |
| Nơi họ tìm thông tin | Kênh cụ thể |
| Câu họ hay gõ hoặc hỏi | Chép nguyên văn |
3 ví dụ dưới đây là tình huống giả định, dựng theo đúng mẫu để bạn thấy cách điền.
Ví dụ một spa nhỏ ở khu dân cư
"Chị Hà, mẹ bỉm sữa". Vừa sinh con được 8 tháng, da sạm và ngủ ít. Muốn một giờ thư giãn mỗi tuần mà không phải đi xa. Ngần ngại vì sợ chỗ không sạch và sợ bị ép mua liệu trình. Tìm thông tin qua nhóm mẹ bỉm trên Facebook và Google Maps. Hay hỏi "có chỗ gửi xe không", "làm buổi tối được không".
Ví dụ một xưởng in tem nhãn
"Anh Tuấn, chủ thương hiệu nước mắm nhỏ". Sắp đưa hàng vào siêu thị, cần tem đúng quy định và in kịp trong 2 tuần. Ngần ngại vì số lượng ít, sợ bị chê đơn nhỏ. Tìm trên Google bằng những câu như "in tem nhãn số lượng ít", "in decal chống nước". Hay hỏi "in 500 cái có được không".
Ví dụ một phần mềm kế toán cho hộ kinh doanh
"Chị Lan, chủ tiệm tạp hoá". Vừa phải chuyển sang kê khai thuế theo cách mới, không rành máy tính. Muốn làm đúng mà không phải thuê kế toán. Ngần ngại vì sợ phần mềm khó dùng và sợ sai. Hỏi con cái, hỏi nhóm tiểu thương trên Zalo. Hay gõ "phần mềm bán hàng xuất hoá đơn cho hộ kinh doanh".
Dùng chân dung khách hàng để chọn chủ đề viết, kênh và lời chào
Một bản chân dung tốt trả lời ngay 3 câu hỏi mà người làm marketing nào cũng gặp. Viết về chủ đề gì, đăng ở đâu, và mở lời thế nào.
- Chủ đề viết: mỗi nỗi lo và mỗi câu hỏi trong bản chân dung là một bài viết tiềm năng. Đây cũng là cách cách viết content hay bắt đầu, từ một người có tình huống cụ thể.
- Kênh: chị Hà ở nhóm mẹ bỉm và Google Maps, anh Tuấn ở Google. Ngân sách nên đi theo nơi khách thật sự tìm.
- Lời chào: câu đầu tiên của quảng cáo hay email nên nhắc đúng hoàn cảnh của họ, không phải tên sản phẩm.
Trong bức tranh digital marketing, chân dung khách hàng là bước đứng trước mọi kênh. Làm sai bước này thì kênh nào cũng tốn tiền hơn cần thiết. Một chiến lược SEO tốt bắt đầu từ chân dung khách hàng: biết khách gõ gì lên Google thì mới chọn đúng trang cần lên top.
Câu hỏi thường gặp về chân dung khách hàng
Một doanh nghiệp nhỏ cần mấy chân dung khách hàng?
Hai đến ba là đủ cho phần lớn doanh nghiệp nhỏ. Nhiều hơn thì khó dùng, vì mỗi bài viết hay chiến dịch chỉ nên nhắm một người. Hãy bắt đầu với nhóm khách mang lại nhiều doanh thu nhất, rồi thêm dần khi có dữ liệu.
Chân dung khách hàng khác khách hàng mục tiêu thế nào?
Khách hàng mục tiêu là cả một nhóm người bạn muốn bán, thường mô tả bằng tuổi, nơi ở, thu nhập. Chân dung khách hàng là một người tiêu biểu trong nhóm đó, mô tả bằng hoàn cảnh, nỗi lo và cách họ tìm thông tin. Một bên giúp chọn thị trường, một bên giúp viết và bán.
Bao lâu nên cập nhật chân dung khách hàng?
Nên xem lại khoảng 6 tháng một lần, hoặc ngay khi có thay đổi lớn như ra sản phẩm mới, đổi giá, mở kênh bán mới. Cách đơn giản là mỗi quý đọc lại 20 tin nhắn mới nhất của khách và so với bản chân dung đang có.


